أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

456

قانون ( فارسى )

بخشيدن مزاج كافى است ، وارد شود . بطور كلى كسى كه مسهل مىخورد بايد در محيط كم‌گرما باشد ، عرق نكند و پريشان نباشد . مالش دادن و اندودن روغن نيز مفيد است . طبيب به كسى كه تا به حال مسهل نخورده است و به آن عادت ندارد بهتر است داروهاى قوى ندهد . كسانى كه درد پرخورى ( تخمه ) دارند و اشخاصى كه داراى خلطهاى چسبنده هستند و در شراسيف كشيدگى دارند و كسانى كه در احشاء التهاب و بندآمدگىهائى دارند نبايد مسهل بخورند بلكه بوسيله غذاهاى لينت‌بخش ، استحمام ، آسودن و ترك مواد تحريك‌كننده و التهاب‌دهنده معالجه شوند . اشخاصى كه آب مشروبشان تازه نيست ( راكد بوده است ) و كسانى كه بيمارى طحال دارند ، به داروى قوى نيازمند هستند . مسهل‌خواران بهتر است بعد از تناول مسهل قوى و قبل از تاثير آن بخوابند تا مسهل بهتر اثر كند . اگر مسهل قوى نباشد نيازى بخواب ندارند و طبيعت دارو را هضم مىكند . وقتى تاثير دارو ظاهر شد نبايد بخوابند و بعد از آشاميدن دوا نبايد حركت كنند . وقتى دوا خورده مىشود بايد آرام گرفت تا مزاج آن را فراگيرد و در آن تاثير كند . اگر طبيعت در روى دوا تاثير نكند ، دارو نيز در طبيعت موثر نخواهد بود . كسى كه مسهل مىخورد بايد جهت جلوگيرى از دل بهم‌خوردگى موادى مانند نعناع ، سداب ، كرفس ، به ، گل خراسانى كه بر آن گلاب پاشيده‌اند و كمى سركهء شراب را بو كند . اگر از بوى مسهل نفرت داشت سوراخ بينى را ببندد . اگر از طعم آن ناراحت است مقدارى ترخون بجود تا نيروى دهانش تخدير گردد . اگر از بازپس آوردن آن بيم داشت اطراف ( دست و پا ) را به‌بندد . وقتى دوا را سر كشيد مادهء قابضى را نيز تناول كند . گاهى طبيب حب را با عسل اندوده مىكند و گاهى نيز آن را بوسيلهء قشرى از عسل يا شكر مىپوشاند « 241 » . بهترين تدبير آن است كه حب را با « قيروطى » « 242 » اندوده كنند . اگر بيمار قرص را با آب فرود دهد بسيار بجاست . در هر حال بايد تدابيرى به كار برد كه بيمار همه دارو را ببلعد و طعم آن را حس نكند . اگر دارو جوشيده باشد بايد آن را در حالت ولرمى نوشيد و اگر به صورت قرص باشد بايد آن را با آب سرد بلعيد . شكم و پاى بيمار بايد احساس گرمى كند . وقتى بعد از صرف دارو نفس وى آرام گرفت بايد آهسته آهسته حركت كند زيرا اين حركت كم به دارو كمك مىكند . بايد وقت به وقت آب گرم را جرعه‌جرعه بنوشد تا دارو را به خروج وادارد . تا موقعى كه آن را بيرون نرانده است و تا

--> ( 241 ) - نسخه انگليسى : « يا آن را در كپسول قرار مىدهند » . ( 242 ) - قيروتى ( قيروطى ) بر وزن مخروطى ، بلغت يونانى موم - روغن را گويند و بعضى گويند مرهمى باشد كه آن را از روغن گل سرخ و اكليل الملك و زعفران و كافور و موم سازند .